Zrealizowaliśmy prace związane z wykonaniem Tablicy Pamięci poświęconej Polakom przymusowo deportowanym w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku do Kazachstanu, na Syberię oraz do republik Azji Środkowej, a także ich potomkom, którzy zmarli daleko od Ojczyzny.
To była realizacja o wyjątkowym znaczeniu historycznym, symbolicznym i społecznym. Tablica Pamięci ma upamiętniać ofiary deportacji sowieckich — ludzi, którym odebrano dom, bezpieczeństwo, ziemię rodzinną i często także możliwość powrotu do Polski. Wielu z nich zmarło na obczyźnie, a ich miejsca pochówku do dziś znajdują się na terenach Kazachstanu, Syberii i Azji Środkowej lub pozostają nieznane.
W naszej pracy często powtarzamy, że nie zawsze największe realizacje są tymi najważniejszymi. Czasami to właśnie niewielkie zlecenia niosą ze sobą największy ciężar emocjonalny i historyczny.
Tak było w przypadku tej Tablicy Pamięci. Jej fizyczny rozmiar nie oddaje znaczenia, jakie ma dla rodzin deportowanych, repatriantów oraz wszystkich osób pielęgnujących pamięć o Polakach zesłanych na Wschód. To nie tylko element kamieniarski czy pamiątkowa inskrypcja. To znak pamięci, wdzięczności i szacunku wobec tych, których los przez dziesięciolecia pozostawał zbyt słabo obecny w przestrzeni publicznej.
Realizacja tej tablicy ma szczególne znaczenie dla środowiska repatriantów oraz potomków Polaków deportowanych do ZSRR. Dla wielu rodzin, które po latach wróciły do historycznej Ojczyzny, pamięć o przodkach jest moralnym obowiązkiem i częścią tożsamości.
Tablica stanie się symbolicznym miejscem modlitwy, refleksji i hołdu. Będzie pełnić rolę „zastępczego grobu” dla tych, którzy spoczęli daleko od Polski — na Syberii, w Kazachstanie czy w republikach Azji Środkowej. Dla ich dzieci, wnuków i prawnuków to miejsce będzie znakiem, że historia ich rodzin została dostrzeżona, nazwana i godnie upamiętniona.
Planowanym miejscem umieszczenia Tablicy Pamięci jest Kościół św. Karola Boromeusza na terenie Starych Powązek w Warszawie. To przestrzeń o ogromnym znaczeniu duchowym, historycznym i narodowym. Przy kościele znajduje się Sanktuarium poświęcone Polakom pomordowanym i zmarłym na Wschodzie.
Stare Powązki od lat są miejscem pamięci narodowej, modlitwy i zadumy. Umieszczenie tablicy właśnie tam wzmacnia jej przekaz i pozwala wpisać historię deportowanych Polaków w szerszą opowieść o losach ofiar represji sowieckich.
Tablica Pamięci przypomina o dramatycznych deportacjach Polaków do Związku Sowieckiego w XX wieku. Przymusowe wysiedlenia objęły ogromną liczbę obywateli polskich, pozbawionych domów, majątku, praw obywatelskich i kontaktu z Ojczyzną na wiele dziesięcioleci.
Rok 2026 ma w tym kontekście znaczenie szczególne, ponieważ przypada 90. rocznica rozpoczęcia masowych deportacji Polaków do Kazachstanu i na Syberię. To właściwy moment, aby w sposób trwały i godny przypomnieć o ofiarach represji sowieckich oraz o losach rodzin, które przez lata żyły z dala od Polski.
Zakończenie prac nad Tablicą Pamięci było dla nas czymś więcej niż realizacją kolejnego zlecenia. To zadanie wymagało skupienia, szacunku i świadomości, że wykonujemy element, który będzie służył pamięci zbiorowej przez wiele lat.
Jesteśmy wdzięczni, że mogliśmy uczestniczyć w przedsięwzięciu tak ważnym dla środowiska repatriantów, rodzin deportowanych oraz wszystkich osób, którym bliska jest pamięć o Polakach na Wschodzie.
Takie realizacje przypominają, że rzemiosło może być nośnikiem historii. Kamień, inskrypcja i forma stają się czymś więcej niż materiałem — stają się świadectwem pamięci.
